Veel mensen kennen hennep, vlas en gras als gewas in het veld, maar niet als grondstof voor een industriële keten. Toch loopt tussen oogst en eindproduct een reeks technische stappen die bepaalt of een vezel waarde krijgt. In dit artikel nemen we de keten van gewas tot vezel door: wat er op het veld gebeurt, welke machines daarna volgen en waar de verschillen tussen hennep, vlas en gras zitten.
Stap 1: oogst en roten
Bij hennep en vlas begint de verwerking op het veld. Het gewas wordt gemaaid en blijft enige tijd liggen om te roten. Tijdens het roten, ook wel dauwroten genoemd, breken micro-organismen de pectine af die de bastvezel aan de houtachtige kern bindt. Voor technische toepassingen is dat proces relatief kort, grofweg twee weken met enkele keren keren; voor textiel is het langer, in de orde van vijf tot zes weken. Het weer speelt een grote rol, en daarmee ook de uniformiteit van de partij.
Na het roten wordt het stro gedroogd en geperst. Als vuistregel wordt gebaald onder een vochtgehalte van circa 18 procent. Daarmee is het stro stabiel te bewaren en geschikt voor mechanische verwerking. Voor miscanthus ligt dat anders: bij een voorjaarsoogst, in februari tot april, is het gewas al veldroog en ligt het vochtgehalte vaak rond de 15 procent, zodat kunstmatig drogen niet nodig is.
Stap 2: balen openen en ontvezelen
In de fabriek of op het bedrijf opent een balenopener de balen en voert het stro gelijkmatig aan. Daarna volgt de ontvezeling, bijvoorbeeld met een hamermolen. De houtachtige kern van de stengel breekt in stukjes, terwijl de bastvezel grotendeels heel blijft. Een roterende zeeftrommel scheidt de korte scheven van de vezel. Zo ontstaan fracties: lange vezel, korte vezel en scheven. Meer technische details leest u op onze pagina hennep en vlas ontvezelen.
| Gewas | Voorbehandeling | Belangrijkste fracties |
|---|---|---|
| Hennep | Roten en drogen op het veld, balen | Lange vezel, korte vezel, scheven |
| Vlas | Roten en drogen op het veld, balen | Lange vezel, korte vezel, scheven |
| Miscanthus | Voorjaarsoogst, hakselen of balen | Gehakseld stro, vezel |
| Gras | Sorteren, verwerken, wassen en persen | Vezel voor niche toepassingen |
Stap 3: gras als vezelbron
Bermgras en ander maaisel lijken minder voor de hand liggend, maar kunnen ook vezels leveren. Onderzoek van Wageningen University & Research naar grasvezel beschrijft een keten met sorteren, vergisten, een alkalische wasstap, een schroefpers en hakselen, waarna een vezel overblijft die geschikt is voor nichepapier. Ook is er een papierfabriek die plannen heeft voor papier van bermgras. Het is dus een route in ontwikkeling: de techniek bestaat, maar de schaal en de markt moeten nog groeien.
Stap 4: stofbeheersing en veiligheid
Bij elke droge vezelverwerking komt fijn organisch stof vrij. Dat vraagt aandacht. Stof kleiner dan 0,5 millimeter kan met lucht een explosief mengsel vormen, en zelfs een laagje van enkele tienden van een millimeter kan een risico zijn. De richtlijnen ATEX 2014/34/EU (apparatuur) en 1999/92/EG (bescherming van werknemers) stellen eisen aan zonering en explosiebeveiliging. Voor een nieuwe lijn hoort een explosieveiligheidsdocument, opgesteld door of met een specialist.
Onze rol
Wij ontwerpen afzuiging, filtratie en een veilige indeling van de lijn en stemmen af met uw specialist. Wij verklaren niet zelf dat een lijn aan ATEX voldoet: de formele beoordeling is een zaak van een erkende partij en van u als exploitant.
Wat betekent dit voor uw project?
Een goede vezellijn begint met een eerlijke vraag: welk product wilt u maken en welke eisen stelt uw afnemer? Vanuit het antwoord rekenen we terug naar de machines. Dat voorkomt dat u een lijn koopt die goed ontvezelt maar geen afzet heeft. Wilt u uw plannen bespreken, kijk dan op onze pagina Vezelverwerking of lees meer over natuurvezels voor bouw en composiet. Voor miscanthus bekijkt u biobased machines.
Wilt u een vezelproject bespreken of een bestaande lijn verbeteren? Neem contact met ons op. We denken graag mee, van intake en proefverwerking tot ontwerp, bouw en service.
FAQ
Veelgestelde vragen over van gewas naar vezel: hennep, vlas en gras verwerken
Antwoord op de vragen die wij het vaakst krijgen. Staat uw vraag er niet bij? Neem contact op.
Wat is roten bij hennep en vlas?
Roten is het proces waarbij micro-organismen de pectine afbreken die de bastvezel aan de houtachtige kern bindt. Het gebeurt vaak op het veld, waar het gewas na het maaien enkele weken blijft liggen. Voor technische toepassingen duurt het korter dan voor textiel.
Bij welk vochtgehalte wordt stro gebaald?
Als vuistregel onder circa 18 procent, zodat het stro stabiel te bewaren is. Miscanthus is bij een voorjaarsoogst al veldroog, vaak rond 15 procent. Controleer altijd de eisen van uw afnemer.
Welke fracties ontstaan bij ontvezelen?
Lange vezel, korte vezel en scheven. Scheven vormen ruwweg de helft van het stro in gewicht en worden onder meer gebruikt in kalkgebonden bouwmateriaal en als strooisel.
Kan gras echt een vezel leveren?
Ja, in de praktijk nog vooral voor niche toepassingen zoals speciaal papier. Onderzoek beschrijft een keten met sorteren, vergisten, een alkalische wasstap en persen. De schaal en de markt zijn nog in ontwikkeling.
Waarom is stof een risico bij vezelverwerking?
Fijn organisch stof kan brandbaar zijn en met lucht een explosief mengsel vormen. Zonering, een explosieveiligheidsdocument en maatregelen zoals afzuiging en aarding zijn daarom nodig. Laat dit beoordelen door een specialist.